Oznaczenie IP widnieje na każdej obudowie, oprawie i puszce, a mimo to bywa czytane na wyczucie: „wyższe znaczy lepsze". Tymczasem to kod, w którym każda cyfra opisuje coś innego, a wyższa wartość nie zawsze jest właściwym wyborem.
Klasyfikację definiuje PN-EN 60529:2003, wraz z poprawką A2:2014-07, która dołożyła badania dla drugiej cyfry 9. Skrót pochodzi od Ingress Protection: ochrona przed wnikaniem.
Dwie cyfry, dwa różne zagrożenia
Kod ma postać dwóch cyfr, na przykład IP44. Każda opisuje inną odporność i czyta się je osobno, nie jako jedną liczbę.
Pierwsza cyfra: ciała stałe i dostęp do części niebezpiecznych:
| Cyfra | Ochrona |
|---|---|
| 0 | Brak ochrony |
| 1 | Przedmioty powyżej 50 mm, np. wierzch dłoni |
| 2 | Przedmioty powyżej 12,5 mm, np. palec |
| 3 | Przedmioty powyżej 2,5 mm, np. narzędzie, drut |
| 4 | Przedmioty powyżej 1 mm, np. cienki drut |
| 5 | Ochrona przed pyłem: pył wnika, ale nie zakłóca pracy |
| 6 | Pyłoszczelność: pył nie wnika wcale |
Druga cyfra: woda:
| Cyfra | Ochrona |
|---|---|
| 0 | Brak ochrony |
| 1 | Krople padające pionowo |
| 2 | Krople przy pochyleniu obudowy do 15 stopni |
| 3 | Natrysk pod kątem do 60 stopni od pionu |
| 4 | Bryzgi z dowolnego kierunku |
| 5 | Strumień wody z dyszy |
| 6 | Silny strumień wody |
| 7 | Krótkotrwałe zanurzenie |
| 8 | Ciągłe zanurzenie na warunkach uzgodnionych z producentem |
| 9 | Strumień wody pod wysokim ciśnieniem i w wysokiej temperaturze (myjka ciśnieniowa) |
Litera X zastępuje cyfrę, której nie deklarowano. Oznaczenie IPX4 mówi więc o odporności na bryzgi, ale nie zawiera informacji o ochronie przed ciałami stałymi. To nie jest to samo co IP04.
Co spotkasz w praktyce
| Oznaczenie | Gdzie |
|---|---|
| IP20 | Rozdzielnice i osprzęt w suchych pomieszczeniach |
| IP44 | Łazienki poza strefami bezpośredniego zachlapania, osłonięte miejsca na zewnątrz |
| IP54 | Garaże, kotłownie, pomieszczenia zapylone |
| IP65 | Obudowy zewnętrzne, miejsca myte strumieniem |
| IP66 | Elewacje narażone na silny deszcz i wiatr |
| IP67 / IP68 | Oprawy najazdowe, instalacje w gruncie, oświetlenie basenowe |
Dlaczego wyższe nie zawsze znaczy lepsze
To najważniejsza rzecz w tym tekście, a brzmi wbrew intuicji.
Obudowa szczelna nie oddycha. W miejscu, gdzie występują duże wahania temperatury, para wodna z powietrza zamkniętego wewnątrz skrapla się na zimnych ściankach i nie ma jak odparować. Po kilku sezonach na dnie hermetycznej obudowy stoi woda, która nigdy nie dostała się z zewnątrz. Powstała w środku.
Dlatego obudowy zewnętrzne wyposaża się w membrany wentylacyjne albo montuje tak, by ewentualny kondensat mógł spłynąć. Sam wysoki stopień IP tego nie załatwia.
Drugi powód jest prozaiczny: wyższy stopień kosztuje, komplikuje dławnice i utrudnia serwis. IP65 w suchym korytarzu to wydatek bez funkcji.
Stopień IP dotyczy obudowy zamkniętej i nienaruszonej
Ta zasada jest łamana nagminnie i jest najczęstszym powodem, dla którego deklarowany stopień ochrony nie odpowiada rzeczywistości.
Wywiercenie otworu unieważnia deklarację producenta. Obudowa IP65 z otworem wierconym „na oko" pod przewód nie jest już IP65, bo producent badał wyrób w stanie kompletnym.
O stopniu decyduje najsłabszy element. Obudowa IP66 z dławnicą IP54 jest w praktyce IP54. To samo dotyczy niedokręconej pokrywy, zgubionej uszczelki i zaślepki, której ktoś nie założył po demontażu aparatu.
Orientacja montażu ma znaczenie. Ochrona przed kroplami padającymi pionowo zakłada, że obudowa wisi tak, jak przewidział producent. Obrócona o dziewięćdziesiąt stopni traci sens.
Dławnice muszą pasować do średnicy przewodu. Dławnica dokręcona na zbyt cienkim kablu nie uszczelnia, choć wygląda na zamkniętą.
Rozdzielnica na zewnątrz i w garażu
Przy rozdzielnicy w miejscu narażonym na wilgoć samo IP to za mało. Warto sprawdzić trzy rzeczy naraz:
Stopień ochrony obudowy dobrany do warunków, nie „z zapasem na wszelki wypadek".
Sposób wprowadzenia przewodów: dławnice o właściwej średnicy, wprowadzenia od spodu, nie od góry.
Możliwość odprowadzenia kondensatu albo wentylacja obudowy.
Do tego dochodzi kwestia, o której łatwo zapomnieć: obwody zewnętrzne to te, które najczęściej wybijają różnicówkę po deszczu. Wilgoć w puszce daje dokładnie taki sam objaw jak uszkodzenie izolacji. Opisuje to poradnik o wybijającej różnicówce.
Odporność mechaniczna to osobna sprawa
Kod IP nie mówi nic o wytrzymałości na uderzenia. Do tego służy osobne oznaczenie IK, z własną skalą. Obudowa może być doskonale szczelna i jednocześnie pękać od uderzenia piłką.
W miejscach ogólnodostępnych (klatki schodowe, garaże podziemne, place zabaw) warto sprawdzać oba oznaczenia, nie tylko IP.
Najczęstsze błędy
Wiercenie w obudowie zewnętrznej bez przywrócenia szczelności. Najpowszechniejszy sposób na zamianę IP65 w IP20.
Dławnice z zestawu „uniwersalnego" o złej średnicy. Wyglądają poprawnie, nie uszczelniają.
Wprowadzenie kabli od góry obudowy. Woda spływająca po przewodzie trafia wprost do środka.
Puste otwory po zdemontowanym aparacie. Bez zaślepki obudowa traci deklarowany stopień IP.
Traktowanie IP jako odporności na wszystko. Kod opisuje pył i wodę. Nie mówi o mrozie, promieniowaniu UV ani o uderzeniach.
Podsumowanie
Czytaj obie cyfry osobno, dobieraj stopień do warunków zamiast „z zapasem" i pamiętaj, że deklaracja producenta dotyczy obudowy nienaruszonej. Pierwszy otwór wywiercony bez odpowiedniej dławnicy kończy ochronę, za którą klient zapłacił.