W łazience schodzi się wszystko naraz: woda, gołe stopy, mokra skóra i metal, którego można dotknąć nie patrząc. Rezystancja ciała człowieka pod prysznicem spada wielokrotnie w stosunku do tej, jaką ma w suchym pokoju. Prąd, który w salonie skończyłby się nieprzyjemnym szarpnięciem, tutaj potrafi zabić.
Dlatego łazienka ma własny arkusz normy (PN-HD 60364-7-701:2010) i własny podział na strefy. I dlatego warto wiedzieć, skąd te strefy się biorą, zamiast uczyć się ich na pamięć.
Warto przy tym wiedzieć, że na poziomie europejskim dokument harmonizacyjny HD dla tego arkusza doczekał się nowszej wersji. Zanim powołasz się na konkretne wymaganie, sprawdź w katalogu PKN, czy nie ukazało się nowe wydanie polskie: ten arkusz jest w ruchu.
Strefy to mapa tego, dokąd sięga woda
Granice nie są umowne. Wyznaczono je tam, gdzie realnie dociera woda z wanny czy prysznica, i stąd biorą się ich kształty.
Strefa 0 to wnętrze wanny albo brodzika. Dosłownie: przestrzeń, w której stoi woda i w której stoi człowiek.
Strefa 1 to obszar bezpośrednio nad strefą 0, sięgający 2,25 m od podłogi, a jeżeli słuchawka prysznica albo wylewka jest zamontowana wyżej, to do jej wysokości.
Strefa 2 to pas o szerokości 60 cm wokół granicy strefy 1. Odległość, na jaką woda rozpryskuje się przy normalnym korzystaniu.
Wszystko poza tym pasem nie należy już do żadnej strefy, choć nadal jest łazienką i nadal obowiązują tam zasady ogólne.
| Strefa | Gdzie | Co wolno |
|---|---|---|
| 0 | Wnętrze wanny lub brodzika | Wyłącznie SELV o obniżonym napięciu, sprzęt szczelny na zanurzenie |
| 1 | Nad wanną do 2,25 m | Sprzęt odporny na natrysk, przeznaczony do tej strefy |
| 2 | 60 cm wokół strefy 1 | Sprzęt odporny na bryzgi, oprawy i osprzęt do pomieszczeń wilgotnych |
Konkretne wartości napięć w strefie 0 i wymagane stopnie ochrony dla stref 1 i 2 sprawdź w aktualnym wydaniu arkusza: bywają korygowane poprawkami, a różnica między IPX4 a IPX5 potrafi zdecydować o dopuszczeniu wyrobu.
Gniazda: miejsce największej liczby grzechów
Tu obowiązuje prosta zasada, od której są wyjątki, i większość błędów bierze się z mylenia jednego z drugim.
W strefach 0 i 1 gniazd nie ma. Kropka.
W strefie 2 gniazda są dopuszczone tylko w ściśle określonych przypadkach: obwodów SELV oraz gniazd do golarek zasilanych przez transformator separacyjny. Zwykłego gniazda 230 V tam nie wolno postawić, nawet w wersji z klapką i wysokim IP. Klapka chroni przed zachlapaniem, nie przed tym, że ktoś sięgnie po suszarkę stojąc w wodzie.
Zestaw dopuszczonych wyjątków bywa doprecyzowywany kolejnymi wydaniami arkusza, więc przy projekcie warto go sprawdzić, zamiast opierać się na tym, co pamięta się ze szkoły.
Pralka w łazience to osobna historia, o którą pytają prawie wszyscy klienci. Nie stoi ona w strefie. Stoi poza nią, a gniazdo do niej musi znaleźć się poza strefami. Jeśli metraż na to nie pozwala, rozwiązaniem jest wyprowadzenie gniazda do sąsiedniego pomieszczenia albo puszka przyłączeniowa bez gniazda, nie „gniazdo z klapką za pralką".
Rzecz, której nie widać, a która ratuje życie
Same strefy to dopiero połowa ochrony. Drugą są miejscowe połączenia wyrównawcze i to one najczęściej są w łazience pomijane.
Chodzi o połączenie ze sobą wszystkich metalowych elementów w pomieszczeniu: rur wody ciepłej i zimnej, rury odpływowej, grzejnika, metalowej wanny albo brodzika, kratki odpływowej, metalowej konstrukcji zabudowy. Wszystko na jednym potencjale.
Powód opisałem szerzej w poradniku o uziemieniu i połączeniach wyrównawczych, ale w skrócie: porażenie bierze się z różnicy potencjałów między dwoma punktami, których dotykasz jednocześnie. Jeśli bateria i rura odpływowa mają identyczny potencjał, przez ciało nie popłynie prąd, nawet gdyby ten potencjał był podwyższony.
Instalacja z uziomem, różnicówką i bez wyrównania jest instalacją, która ma ochronę wszędzie poza miejscem, gdzie jest najbardziej potrzebna.
Różnicówka 30 mA jest obowiązkowa
Obwody w pomieszczeniach z wanną lub prysznicem objęte są ochroną uzupełniającą wyłącznikiem różnicowoprądowym o prądzie 30 mA.
Warto przy tym pamiętać o typie aparatu. Pralki z falownikiem, sterowniki ogrzewania i zasilacze opraw LED to elektronika, która generuje prądy różnicowe o składowej pulsującej, a różnicówka typu AC ich nie widzi. Szerzej pisałem o tym w tekście o wybijającej różnicówce.
Ogrzewanie podłogowe i sufitowe
Maty grzewcze pod płytkami mają własne wymagania i własną siatkę ekranującą, którą obowiązkowo przyłącza się do połączeń wyrównawczych.
Przy oprawach w suficie podwieszanym nad wanną trzeba pamiętać, że wysokość 2,25 m liczy się od podłogi, a nie od krawędzi wanny. Sufit obniżony do 2,2 m nad wanną leży więc w całości w strefie 1.
Trzy błędy, które widuje się najczęściej
Zwykłe gniazdo obok umywalki, uzasadniane tym, że „umywalka to nie wanna". Umywalka faktycznie nie tworzy stref, ale zdrowy rozsądek i mokre ręce nie znikają razem z definicją.
Oprawa oświetleniowa bez wymaganej odporności zamontowana nad wanną, bo pasowała stylistycznie do reszty.
Brak połączeń wyrównawczych w remoncie, w którym wymieniono wszystko poza instalacją elektryczną, najczęściej dlatego, że nikt nie zajrzał pod płytki, zanim je położono.
Na koniec
Strefy są prostsze, niż się wydaje, jeśli zapamiętasz, że opisują drogę wody. Reszta wynika z tego jednego założenia.
A jeśli masz wątpliwość, czy dany punkt leży jeszcze w strefie 2, czy już poza nią, potraktuj go tak, jakby leżał w środku. Nadmiar ostrożności w łazience nikogo jeszcze nie kosztował zdrowia.